Mersin’de Ticari Sözleşme: Hazırlama, Ödeme ve Fesih

Doğru taraf ve yetkili imza

Sözleşmenin tarafı bir kişi mi, şirket mi yoksa başka bir tüzel kişi mi; önce bu belirlenmelidir. Ticaret unvanı ve iletişim bilgileri ile imzayı atan kişinin temsil yetkisi birbiriyle uyumlu olmalıdır. Görüşmeyi yürüten kişinin her zaman sözleşmeyi imzalama yetkisi olduğu varsayılmamalıdır.

Ticari ilişkinin yapısına göre ortaklık veya temsil belgeleri incelenebilir. Birden fazla imza gereken durumlar ve yetkinin kapsamı değerlendirilmelidir. Bu kontrol, ileride kimin hangi yükümlülüğü üstlendiği sorusunun açıklığa kavuşturulmasına yardımcı olur.

İşin kapsamı ve teslim ölçütleri

Malın veya hizmetin miktarı, özellikleri, teslim yeri ve takvimi somut biçimde yazılmalıdır. İşin tamamlandığının hangi belge veya kontrolle kabul edileceği ayrıca belirlenebilir. “Gerektiğinde destek verilir” gibi sınırları belirsiz ifadeler, tarafların farklı beklentiler geliştirmesine yol açabilir.

Teklif, teknik şartname, sipariş formu ve diğer ekler varsa bunların sözleşmeyle ilişkisi gösterilmelidir. Metinler arasında çelişki çıkması hâlinde hangi düzenlemenin nasıl değerlendirileceği düşünülmelidir. Sonradan yapılan değişikliklerin de düzenli kaydı tutulmalıdır.

Ödeme planı ve gecikme durumları

Bedel, ödeme para birimi, vade, taksit ve ödeme koşullarının açık olması kayıt takibini kolaylaştırır. Fatura düzenlenmesi, teslim ve ödeme vadesi aynı tarih olmak zorunda değildir; sözleşmedeki ilişki anlaşılır olmalıdır. Vergi ve masraflara ilişkin ifadeler mali uygulamayla birlikte değerlendirilmelidir.

Gecikme, eksik teslim veya ödeme yapılmaması hâlinde izlenecek bildirim ve çözüm yolları ayrıca düşünülmelidir. Faiz, cezai şart ve fesih hükümleri, işlemin türüne ve uygulanacak emredici kurallara göre incelenir. Çok ağır bir hüküm yazılması, o hükmün her durumda aynı şekilde uygulanacağı anlamına gelmez.

Şekil şartı ve sözleşme özgürlüğünün sınırı

Türk Borçlar Kanunu m. 12, kanunda aksi öngörülmedikçe sözleşmelerin şekle bağlı olmadığını belirtir. Ancak özel bir yazılı veya resmî şekil şartı varsa ona uyulması gerekir. Bu nedenle bütün ticari sözleşmeler için “noter şart” veya “imza yeterli” şeklinde tek bir cevap verilemez.

Aynı Kanunun m. 26 ve 27 hükümleri, sözleşme içeriğinin kanuni sınırlar içinde belirlenmesini düzenler. Türk Ticaret Kanununun ilgili hükümleri de işlemin ve tarafların niteliğine göre değerlendirilir. Hazır metnin uzunluğu, bu incelemenin yapıldığını göstermez.

Ticari sözleşme örneği hangi ihtiyaca göre seçilir?

Mal satışı, hizmet alımı, bayilik, tedarik veya dağıtım ilişkisi aynı sorulara cevap vermez. Önce işletmenin ne sunduğu, karşı tarafın neyi teslim alacağı ve bedelin hangi koşulla ödeneceği belirlenir. Bir hizmet sözleşmesindeki kabul mekanizmasını mal satışına aynen taşımak veya farklı bir sektörün sorumluluk maddesini kopyalamak, işin gerçeğiyle uyumsuz bir metin oluşturabilir.

Taslak incelenirken ana metinle eklerin hangi sırayla uygulanacağı da açıklığa kavuşturulur. Teklifteki teslim tarihi sözleşmede değişiyorsa bunun bilinçli bir değişiklik olması gerekir. Özellikle düzenli sipariş ilişkilerinde her yeni siparişin fiyat, miktar ve teslim koşullarının nasıl belgeleneceği belirlenmelidir. İşletmenin kullandığı belge akışı görülmeden tek bir şablonun her ihtiyaca uygun olduğu söylenemez.

Ödeme güvencesi, cezai şart ve faiz nasıl değerlendirilir?

Ödeme yükümlülüğünün doğacağı olay açık olmalıdır: sipariş onayı mı, teslim mi, kabul tutanağı mı, belirli bir vade mi? Kısmi teslimlerde hangi tutarın ödeneceği ve avansın nasıl mahsup edileceği ayrıca yazılabilir. Teminat, kefalet veya başka bir güvence düşünülüyorsa bunların şekil ve kapsam koşulları da ayrı incelenir. Belirsiz bir ödeme maddesini yüksek cezai şartla tamamlamak temel belirsizliği ortadan kaldırmaz.

Faiz ve cezai şart, sözleşmenin türüne ve tarafların niteliğine göre değerlendirilir. Tacirler bakımından özel kurallar bulunabileceğinden, başka bir iş için yazılmış oran veya yaptırımı otomatik kullanmak doğru değildir. Vergi ve kesinti sonuçları mali danışmanla birlikte ele alınmalıdır. Bu yazıda bütün ticari işlemler için geçerli olduğu iddia edilen tek bir faiz oranı veya vergi tutarı verilmez.

Ticari sözleşmenin tek taraflı feshi ve ihtar nasıl ele alınır?

Fesih hakkının bulunup bulunmadığı; sözleşmenin süresine, ihlalin niteliğine, varsa düzeltme için tanınan süreye ve uygulanacak kanuna göre değerlendirilir. Bir sözleşmede “tek taraflı fesih” ifadesinin bulunması, her durumda sebepsiz ve sonuçsuz biçimde ilişkiyi bitirme hakkı vermez. Teslim edilmiş iş, bekleyen sipariş, iade, ödeme ve gizlilik yükümlülüklerinin sona erme sonrasındaki durumu da ele alınmalıdır.

TTK m. 18/3, tacirler arasındaki belirli temerrüt, fesih ve dönme bildirimleri için noter, taahhütlü mektup, telgraf veya güvenli elektronik imzalı kayıtlı elektronik posta gibi yolları düzenler. Gündelik e-posta veya mesajlaşmanın aynı işlevi otomatik gördüğü varsayılmamalıdır. Hazır bir fesih ihtarname örneğini göndermeden önce sözleşmedeki neden, süre, muhatap ve bildirim yöntemi kontrol edilmelidir.

E-posta, imza ve ekler sözleşmenin yerini tutar mı?

TBK m. 12 ve devamındaki şekil kuralları nedeniyle sözleşmenin kurulması, yazılı şeklin yerine getirilmesi ve bir belgenin delil olarak kullanılması ayrı sorulardır. Her e-posta, imzalı sözleşmeyle aynı hukuki etkiyi doğurmaz. Aynı şekilde, bütün ticari ilişkilerin yalnızca ıslak imzalı tek bir belgeyle kurulabileceği de söylenemez. Güvenli elektronik imza ve özel şekil şartları işlemin niteliğine göre değerlendirilir.

Uygulamada sözleşmenin son sürümü, imzalı ekler, sipariş değişiklikleri, teslim belgeleri ve ödeme kayıtları birlikte saklanmalıdır. Ekran görüntüsü, asıl yazışmanın tarih ve gönderici bilgisini her zaman tam göstermeyebilir. Dosya düzeni, bir anlaşmazlık çıkmadan önce kurulursa hangi koşulun kabul edildiği daha kolay incelenebilir. Şirket içinde kimin teklif onaylayabileceğinin belirlenmesi de bu hazırlığın parçasıdır.

Uyuşmazlık çıkarsa hangi belge önce incelenir?

Önce talebin kaynağı belirlenir: teslim yapılmadığı mı, ayıplı iş mi, geç ödeme mi, yoksa sözleşmenin sona ermesi mi tartışılıyor? İddianın tarih sırası çıkarıldıktan sonra sözleşme ve ekleri, teslim veya kabul kayıtları, faturalar, ödemeler ve bildirimler karşılaştırılır. Bir faturanın varlığı her tartışmayı tek başına çözmez; işlemin dayanağı da önem taşıyabilir.

Dava, icra veya arabuluculuk seçenekleri talebin niteliğine göre ele alınır. Bazı ticari uyuşmazlıklarda dava şartı arabuluculuk düzenlemesi bulunur; her şirketler arası sorun aynı kapsama girmez. Mahkeme veya tahkim kaydı varsa bunun geçerliliği ve kapsamı ayrıca incelenmelidir. Mersin’de bulunmak, her sözleşme için aynı mahkemenin yetkili olacağı anlamına gelmez.

Mersin’de işletmeler görüşmeye nasıl hazırlanabilir?

Ticari faaliyetinizi kısa bir iş akışıyla açıklayın: sipariş kimden geliyor, teslimi kim yapıyor, ödeme hangi aşamada bekleniyor? Mevcut sözleşme, teklif ve örnek faturaları aynı dosyada toplayın. Özellikle daha önce yaşanan aksaklıkları not etmek, metinde hangi konuların açıklığa kavuşturulacağını belirlemeye yardımcı olur. Amaç her işletmeye aynı metni vermek değil, somut ilişkiyi doğru tanımlamaktır.